Sobre o conflito lingüístico en Galiza

O dia 10 de decembro de 2013, o profesor Fernando Ramallo presentou unha charla titulada “Lingua, política e conflito social en Galiza” (organizada pola ACGB) no Ateneu Roig de Barcelona. Hoxe falarei dalgúns aspectos que se discutiron ese día (teño que dicir que a xente estaba moi animada na discusión, saímos hora e media máis tarde do esperado, e non tiven tempo de dar a miña opinión).Charla Fernando Ramallo

1. O galego é un conflito de elites

Chámame a atención que a xente comente emocionada nas redes sociais que “ya se puede decir ‘blog’” porque a Real Academia Española acaba de incluír a entrada no dicionario (como se antes todos tivésemos unha “bitácora”). Por que, no caso do galego, a xente non se implica nas decisións dos académicos? Peor aínda, cantos galegofalantes coñecen o galego normativo ou se interesan por coñecelo (aínda que sexa para criticalo)? A impresión que teño é a contraria: moita xente négase a coñecer e falar “iso que non fala ninguén”.

Entendo que a xente non se anime, pero as elites, a administración e os medios de comunicación teñen o deber de masificar esta información, de facela accesíbel para todos. Tamén penso que os puristas da lingua adoitan ser demasiado esixentes: queren que o galego se fale máis, pero ao mesmo tempo queren que se fale con corrección; moitos poden sentirse avergonzados á hora de soltar a lingua. Un primeiro paso sería deixar que a xente fale como sabe e como pode, pero que falen en galego, o segundo paso sería pulir e corrixir.

2. Beneficios fiscais para as empresas que fomenten o uso do galego

Ramallo suxería que a administración debería conceder beneficios fiscais ás empresas que esixan aos traballadores coñecementos de galego e que, en xeral, fomenten o uso da lingua. A min paréceme unha boa idea, un excelente incentivo. Eu levo pouco máis de dous anos vivindo en Cataluña e desde o primeiro día pareceume fundamental aprender o catalán, non só por un tema de respecto á miña nova cidade, senón porque tamén se nota unha esixencia por parte das empresas neste sentido; se queres máis oportunidades, parla català.

Existe unha iniciativa moi interesante que se chama Projeto Pontos, unha páxina de Facebook que puntúa as empresas segundo os esforzos por utilizar o galego no seu negocio. A administración podería facer algo similar, é dicir, un sistema de puntuación ás empresas que se basee no uso e difusión do galego. Non creo que ningún empresario quixese saír nunha paxina da administración con mala puntuación.

3. Coñecer o galego non é un deber

Unha prima díxome unha vez que estaba moi preocupada porque ao seu fillo lle ensinaban na escola as partes do corpo humano en galego. Claro, que fará o neno cando creza e teña que dicir as partes do corpo en castelán? (Porque nos sitios serios, que máis se fala?). En realidade o meu primo pequeno ten moita sorte, non moitos estudan en galego na escola (só a materia de Galego). Segundo a Constitución Española de 1978, coñecer o castelán é un dereito e un deber, pero coñecer o galego só é un dereito.

Ante a proposta de Ramallo de “privatizar” a promoción do galego, parte do público suxeriu que a promoción e o ensino do galego deben partir da escola pública, que o galego debe ser a lingua vehicular das materias (como é o caso en Cataluña). Así e só así se creará una verdadeira conciencia da importancia do patrimonio lingüístico do país.

Eu penso que o mellor é a combinación de ambas cousas. Ao final, para chegar ao obxectivo é necesario tirar de todos os fíos: mover con conciencia aos que se moven por conciencia e mover con diñeiro aos que se moven por diñeiro (claro, desexando que máis xente se sume ao primeiro grupo).

O galego como lingua vehicular na escola tamén serviría para resolver o primeiro punto: implicaríase máis xente e o conflito baixaría das elites. De feito, para min o ideal sería que todos os habitantes do Estado español coñecesen nocións básicas de todas as linguas oficiais.

4. Non falamos nada das editoriais, pero paréceme importante

Gustaríame saber cantos activistas da lingua só len autores galegos e traducións ao galego de autores estranxeiros. Non me estrañaría que poucos, basicamente porque a oferta é limitada (sobre todo no segundo).

Se as vendas de libros no territorio español son deprimentes, a oferta e as vendas no sector do libro en galego son aínda peores. Penso que isto se debe a tres razóns: (a) en xeral, a xente non le, (b) se a maioría segue pensando que o galego é unha lingua só para a aldea, non existe a posibilidade de poder atopala nun libro, (c) se a oferta é pobre, os lectores non teñen que comprar; se a xente non compra, ninguén se animará a publicar máis.

Eu creo que: (a) demasiado fútbol e pouca lectura: á semana seguinte dun partido, virá outro que fará que esquezas o primeiro, pero sempre lembrarás un libro que che guste. Le o que queiras, o que che chame a atención, pero le. (b) A literatura, tanto humanística como científica, en galego é tan válida como a escrita en calquera outra lingua; e lamento caer no tópico, pero señores, os médicos tamén saben falar galego. (c) Rompamos o círculo vicioso da pouca oferta – pouca demanda, compremos máis libros en galego, en lingua orixinal ou traducións, e esixamos aos editores unha gama máis extensa para poder elixir.

5. Con todo o respecto do mundo

Plasmo as miñas opinións con todo o respecto e toda a humildade do mundo; entendo que hai xente que leva anos traballando pola promoción do galego, e eu hai pouco tempo que me intereso polo tema, pero ás veces unha ollada fresca pode ver máis cousas que uns ollos cansos.

Grazas a Anxo Baranga por cederme a fotografía, e a Xurxo Feijoo por corrixirme o texto.

Anuncios

Parlém Biarnés dab Louis-Marie Braun

Parlém BiarnésEste verano hicimos un road trip por el sur de Francia y el norte de España, y tuvimos la oportunidad de visitar un precioso pueblo del distrito francés de Pau llamado Salies-de-Béarn. Allí encontramos unos pocos negocios que tenían una calcomanía en las vitrinas  que decía “Parlém Biarnés”. ¿En serio? ¿Aquí se habla otra cosa? Pero si todos los carteles de la vía pública están en francés… (Y fíjense que la página oficial del pueblo sólo está en francés.) ¡Hay que investigar!

Conseguimos una librería con un montón de libros referentes al tema: el bearnés y otras lenguas regionales de Francia. De hecho, el autor de varios de ellos era el mismísimo dueño de la librería, el señor Louis-Marie Braun, así que no desaprovechamos la oportunidad para aclarar nuestras dudas.

Gracias a nuestra conversación con Louis-Marie y a mis lecturas sobre el tema, he descubierto que en Francia hay, al menos, ocho lenguas regionales diferentes y decenas de dialectos (¿Por qué no lo mencionaron en la universidad en las clases de Francés, Historia o Geografía de Francia?). Además he podido establecer tres sencillos pasos para convertir una lengua regional en una lengua minorizada, basándome en el caso del estado francés (ya ni hablemos de las lenguas nativas americanas, por ejemplo):

1. Escribir la Declaración de los Derechos del Hombre y del Ciudadano en la lengua parisina.

2. Decir que la lengua parisina se llama francés y, a partir de entonces, ignorar las demás lenguas del Estado.

3. Negarse a modificar la constitución para cumplir con la Carta Europea de las Lenguas Minoritarias o Regionales.

Pero el señor Louis-Marie sabe mucho más del tema que yo, así que dejaré que sea él quien nos explique la deplorable situación en la que se encuentra el Bearnés y las otras lenguas minorizadas de Francia.

Louis-Marie«Que soui vadut en 1971, a Bourdèu, d’ûn pair alsaciân-lourenc, e d’ua mair biarnesa.  Qu’èi sustout viscut la mia enfança den l’Èst de la França. Après ûn baxelierat Letras e musica, que soui partit estudiar l’istòria a Estrasbourg oun èi couneshut la mia hemna. Despush, que ns’èm maridats, e en 2001 qu’èm vienuts a Salias-de-Biarn, país de la mia mair, tournar préner ua libreria-papeteria. Mantuas anadas que soui estat capdau de l’assouciacioûn de l’Institut Biarnés e Gascoûn. Qu’avèm adara sèt mainadges. Dab l’istòria e la lenga, que m’interessi encoèra a la canta poulifounica anciana e pirenenca, que cantam atau, dab la hemna e lous ainats, en ûn ensemble renashença e barroc.»

De tres en tres

Tres verbos: escoutar, léger, cantar.

Tres personajes: Joana d’Arc, Enric lou IVau, Simin Palay.

Tres momentos: la descoubèrta d’un castèth en mountanha, descoubrir ou har descoubrir ûn beroi tèxte, ua cantèra en familha.

¿Qué es el bearnés? ¿Cuál es la diferencia entre el bearnés, el occitano y el gascón?

Au dia de oei, regne ua grana counfusioûn. Tout ‘lou mounde recouneshen que lou biarnés eŝ plân l’ûn dous parlars dou gascoûn. Que n’eŝ medish, per la riquèssa de la soua parladura e lou noumbre dou soûns escrivâns, lou parlar de referéncia. L’« ouccitân », aquiu lou co dou proublème! Lous ouccitanistes acerténan que lou gascoûn eŝ ûn dialècte ouccitân, mes «aqueste qualificatiu “ouccitân” qu[e-ns] identifica souvent coum vienent de l’exteriou…» (Jordi Fernández-Cuadrench, 2003).

Langues de la FranceAu punt de vist de l’istòria, l’argument ouccitanista nou tien pas. A propiạment parlar, l’Ouccitania qu’eŝ lou Lengạdoc. Aqueste mout qu’estou creat au sègle XIIIau per la canceleria reiau ta designar lou coumtat de Toulousa, restacat au reiaume de França arround de la croudzada albigesa. Aquesta denouminacioûn que demourärà dinc a la Revoulucioûn. L’Ouccitania, coum ensemble dous país d’o, n’a pas jameŝ existat.

Au punt de vist de la lenga, l’expressioûn «ouccitân» qu’eŝ aparescuda a la debuta dou sègle XXau. Qu’eŝ estada sustout proupagada per l’Institut d’Estudis Ouccitâns, creat en 1945, e qu’a tendença de remplaçar l’expressioûn tradiciounau «lenga(s) d’o». Lous lingüistas ne soun pas d’accord, qu’esítan. Lou proufessou ouccitanista Pèir Bèc que s’eŝ deshat escríber, en lou soûn Manuau, que lou gascoûn eŝ «ûa lenga hort proxa de l’ouccitân cèrtas, mes especifica (e acò despush las ouriginas), au mensh autant coum lou catalân ».

Qu’ajustärèi que lou Gascoûns antics èran «Vascones», tout coum lous Vàscous. Shens doute e fourmàvan a l’ourigina lou medish poble. Mes lous Vàscous, etsh, n’an pas voulut deshà-s roumanisar : lou geougrafe  iberic Pomponius Mela, au prumèr sègle, que parla dejà d’ua tribu rebèlla, avent goardat ua lenga coumpletạment incoumprehensiva dous autes. Aquetsh «Vascones», instalats sus las ribas de l’Èbre, qu’an tout ua istòria coumuna dab lous Cantabres, dab lous qüaus an fourmat ua counfederacioûn ta resistir aus Cartaginés, push aus Roumâns. E qu’eŝ a l’arribada dous Visigots, qu’ua partida dous «Vascones» e van hoéger e passar las Pirenèas de cap l’an 580 e deviéner en França lous Gascoûns de oei.

¿Cree que el bearnés está en peligro de extinción? ¿Qué papel desempeña el gobierno francés  en cuanto a la protección de las lenguas regionales y minoritarias?

O, lou biarnés, ou lou gascoûn en generau, que soun en gran dangèr. En efèit, despush l’Anciân Regime, la quasi toutalitat de las noustas eleits, a la diferéncia de las eleits catalanas, qu’an adouptat per oupourtunisme lou francés, a l’excepcioûn noutable dous Estats biarnés qui an mantiengut lous noustes fors e lous coumptes-renduts de las deliberacioûns en biarnés dinc a la Revoulucioûn. Sustout, l’Estat francés, a partir de la Tresau Republica, qu’a tout hèit ta har desparésher las culturas tradiciounaus, particuliarạment dab l’escola «laïc e republicana» oun lous mainadges qui parlàvan patoès èran castigats. Que i a enfîn las tiranias de la vita moudèrna : lou trabalh hora dou país, la «necessitat» de parlar ua lenga «d’aviéner»: lou francés e ara l’anglés. Despush las anadas 1960, las causas que’s soun acceleradas dab pairs qui an renounçat de transméter la lenga.

Acò dit, cau recounésher que lou mouvement ouccitân a avut l’immense merit de realisar las escolas bilingüas «Calandretas», e que lou Counselh Generau de las Pireneas Atlanticas a eth encouradjat la creacioûn de classas publicas bilingüas en Biarn. Mes lou lou succès que demoura mitigat auprès dous loucutous naturaus.

Lou rolle dou gouvèrnament francés? Qu’eŝ passat de la persecussioûn a la toulerància, mes que s’arrefusa toustem de signar la Carta Euroupèa qui permeteré ua recouneshença ouficiau de la lengas regiounaus. Nou coumptam meŝ las desmarxas e peticioûns letras mourtas. De touta manèira, en recours darrèr, lou «Counselh dous savis» qu’invouca toustem la counstitucioûn ta tout bloucar. B’admiram lou reiaume d’Espanha e lou soûn regime de libertats! B’envejam lous estatuts dou Val d’Aran ou de la Catalounha!

 ¿Cuál ha sido su contribución a la protección del bearnés ?

Qu’èi balhat quauques cours, mes la mia countribucioûn qu’eŝ sustout libresca. Qu’èi hèit editat mantûns libes : Dicciounari francés parlars biarnés e gascoûns, Lous parlars gascoûns de cap lous defís de l’escriut e de las ougiginas, Countes biarnés e gascoûns (recoelh dab ûn estudi particulari dous mites de Jan de l’Ours –Joan de l’Os en Catalounha– e dous Becuts). Despush ûn doudzenat d’anadas, arround de sénher Jan Lafita, qu’èi trabalhat a l’establiment d’ua grafia meŝ adaptada au doumèni gascoûn, en ligam dab l’evoulucioûn de la lenga, la nousta tradicioûn, e las dous noustes vesîns. La grafia ouccitana, hort sapienta e arcaïca, aplicada a la pressada, qu’eŝ de mau léger ta la mage partida dou poble.

¿Por qué cree que las personas que protegen una lengua regional suelen ser tildadas de separatistas?

Que i a plân en França quauques separatistas en Corsa, Bretanha e Bascoat francés, e medish ûn «Partit naciounalista ouccitân», mes qu’eŝ sustout la premsa e lous mèdias qui’s hèn lous tournạvoutz d’aqueste regiounalisme libertari. En vertat, lous regiounalistas, en França, se soun estats lountems reialistas, ne’n demoúran pas mensh leialistas. Lou nouste regiounalisme qu’eŝ sustout autounoumista ou federalista, e nou pas separatista.

¿Qué le diría a las personas que se avergüenzan de hablar un idioma porque piensan que es demasiado «campesino»?

Qu’ous diserèi que soun grans pècs d’aver vergounha de la cultura dous lous ajòus! Se oei arrenoúnçan de parlar la lou lenga, doumân lous lous hilhs qu’arrenounçàran de transméter la nousta lenga naciounau francesa, e delà doumân lous lous arrèr-hilhs dab l’usadge de l’anglès que seran prèsts de deviéner «ciutadâns» dou «viladge interplanetari». Praubes vagamounds shens arraditz e patria, shens meŝ nadas vertadèras tradicioûns, meŝ nat caractèrr, meŝ nada sabou particuliària, meŝ nat engèni propi! Esbarrits a la mercé de l’ideoulougia dou «meŝ boûn dous moundes»!

Entàd acabar de faiçoûn meditativa, ací sus aqueste subjèc quauquas citacioûns que m’agràdan hèra : «Ûn poble qui’s desbroumba las cantas, las legendas, l’istòria soua, nou tien goaire cas de la soua lenga, coumet ûn suicidi espirituau» (Auguste Stöber).

Ana Escourido: Apostar polo uso da nosa lingua

Hace algunos años la conciencia me empezó a sugerir que tal vez sería bonito aprender el idioma que se hablaba en mi casa cuando era pequeña: el gallego. Lo intenté un par de veces en la Hermandad Gallega de Caracas, pero lamentablemente ya habían dejado de ofrecer las clases porque no suscitaban mucho interés. Finalmente, el año pasado encontré un curso en la Escuela Oficial de Idiomas de Drassanes (Barcelona) y no desaproveché la oportunidad. Allí me encontré con una profesora simpatiquísima, muy organizada y sumamente dedicada a su trabajo: Ana Escourido . ¿Lo que más me ha gustado de sus clases? El cariño que les pone.

Desde que estoy estudiando gallego y catalán soy mucho más consciente de la importancia histórica y social de las lenguas cooficiales de España. Pero realmente una de las cosas más bonitas que me ha dejado este curso es que ahora puedo hablar en gallego con mi familia (no con corrección y fluidez, como dice Carlos Callón, pero se hace el intento). Lo mejor que puedo hacer para darle las gracias a Ana es dedicarle un pedacito del blog. Por eso, sin más preámbulos, les presento a Ana Escourido.

Ana Escourido“Nacín na cidade da Coruña en 1978. Son licenciada en filoloxía galega pola Universidade de Santiago de Compostela. Traballei durante anos en diversos proxectos de investigación universitarios, como o Atlas Multimédia Prosodique de l’Espace Roman, dedicado ao estudo dialectolóxico das variantes lingüísticas da Romania. Exercín docencia na Facultade de filoloxía e tradución da Universidade de Vigo e na Facultade de filoloxía da Universitat de Barcelona. Impartín diversos cursos de lingua galega organizados pola Xunta de Galicia e traballei na escola de idiomas Paralaia da Coruña. Actualmente son profesora de galego na Escola Oficial de Idiomas de Barcelona Drassanes, onde desenvolvín un Club de Lectura en galego que ten moito éxito entre os alumnos. No tempo libre, coordino, xunto con Sabela Labraña, o Proxecto Galauda, dedicado  ao ensino do galego na Secundaria de Cataluña e ao catalán na Secundaria de Galiza. Pertenzo tamén a Furafollas Agrupación Teatral, un grupo nado en Barcelona que trata de promover e divulgar a cultura galega e catalá a través da expresión teatral. E cando poido colaboro coa Asociación Cultural Galega de Barcelona nas diferentes actividades culturais que se fan para a promoción do galego dende a emigración catalá.”

De tres en tres

Tres verbos: escoitar, comprender, comunicar

Tres personajes: Rosalía de Castro, Chihiro, Lizbeth Salander

Tres momentos: un paseo polo casco antigo de Compostela; xantar un wok na praia da Barceloneta cunha boa compaña; a primeira clase de galego na EOI Barcelona-Drassanes.

¿Por qué crees que es importante proteger las lenguas minoritarias de un país?

Con respecto ao galego, non deberiamos falar de “lingua minoritaria”: o galego segue a ser a lingua maioritaria en Galiza, aínda que se estea a dar, nas últimas décadas, unha forte ruptura na transmisión xeracional. Creo que o termo podería ser “lingua minorizada”, dada a situación na que vive.
As linguas son patrimonio cultural do lugar onde se falan. Penso que é triste ver como poden acabar morrendo porque a xente só ve conflito e non se decata da riqueza que é saber linguas.

¿Cuál es la situación del gallego con respecto a las otras lenguas cooficiales de España?

Hoxe en día a connotación que boa parte dos galegos teñen da súa propia lingua é moi negativa. A xente que fala en galego asóciase, xeralmente, cunha persoa maior de ámbito rural, con poucos recursos económicos, analfabeta, etc. Porén o castelán vén ligado á connotación de lingua importante (porque é a necesaria para a promoción social), empregada nas cidades e pola xente nova. Os meus pais, por exemplo, galegofalantes de toda a vida, empregan o castelán cando van ao médico, ao banco, a algunhas tendas… Isto provoca tamén situacións curiosas, como os amigos de meus pais (tamén galegofalantes habituais) que cando se dirixen a min (unha rapaza nova con estudos) empregan o castelán, aínda que eu lles responda unicamente en galego…

¿Qué les debo responder a los gallegos que me dicen: “Para que estudas galego? Iso non o fala ninguén”?

A xente tende a identificar a lingua unicamente como un instrumento de transmisión de información, pero as linguas son moito máis. Coas linguas accedes a unha maneira de entender a vida, de transmitir sentimentos, emocións ou mesmo facer bromas. A lingua que empregues pode facer que te integres ou non realmente no seu grupo de falantes.

Non é certo que o galego non se fale, abofé que se fala, e moito! Pero está en perigo, porque se está perdendo a súa transmisión xeracional. Pais que non falan galego aos seus fillos, roubándolles así algo que lles pertence, o coñecemento da lingua dos seus devanceiros, a memoria do que son.

¿Crees que la administración autonómica se ha centrado en tópicos folklóricos o realmente  ha trabajado en una verdadera promoción cultural?

No caso da emigración é fácil caer en tópicos folclóricos… Moitas veces se acaba reducindo a cultura galega a gaitas e aos traxes típicos. É moi importante conservar e manter a tradición do noso país, pero non debemos encapsulala como se fose un ente morto.

¿Cuál ha sido tu aporte a la defensa y promoción del gallego?

A miña principal achega é, sen dúbida, falar en galego todos os días e querer transmitirlles a miña lingua aos meus fillos. Só o seu uso constante e a súa transmisión poden garantir a súa supervivencia.

Por outro lado, creo que tamén contribúo á súa promoción cando lles ensino galego, aquí en Barcelona, a moitos fillos de emigrantes, que teñen curiosidade por aprender unha lingua que tamén consideran súa e á que lle teñen moito cariño. É un grande pracer para min cando algún alumno me di: “agora podo falar galego cos meus pais!” ou “fáloo cando vou a Galiza!”

Por último, tamén me gusta moito contribuír con actividades culturais para concienciar á xente da importancia que ten falar linguas como o galego ou o catalán. É por iso que colaboro coa ACGB ou participo en Furafollas Agrupación Teatral.

En cuanto a la protección del gallego, ¿qué esperas de las autoridades? ¿Qué esperas de los ciudadanos?

Das autoridades espero que tomen conciencia da importancia de promover o galego na Educación. A escola é un punto crucial para poder revalorizar o uso do galego nun momento en que se está a perder a súa transmisión xeracional.

Dos cidadáns galegos espero que se decaten de que se nós non valoramos o que temos, ninguén o fará… Se nós non apostamos polo uso da nosa lingua, esta desaparecerá e con ela unha parte de nós.

¿Catalán? ¿Y para qué sirve? Gemma Roura nos responde

Cuando llegué a Barcelona, lo primero que hice fue buscar un curso de catalán; así conocí el Consorci per a la Normalització Lingüística (CPNL), que resultó ser un grupo de gente sumamente comprometida con la enseñanza y la protección de la lengua y la cultura catalana. Las clases de catalán me han motivado muchísimo, me han permitido jugar a pasar desapercibida en conversaciones entre catalanes y me han ayudado a comprender por qué mis primos de Manresa dicen “me agradan tus bambas”, “he de embolicar los regalos”, “me hace mandra” y otras catalanadas por el estilo. Bueno, no cal que sigamos hablando de mí; los dejo con una de las personas que ha hecho que me guste tanto estudiar catalán.

“Em dic Gemma Roura i vaig néixer a Banyoles fa 43 anys. Hi vaig viure fins als 18, moment en què em vaig traslladar a Barcelona per estudiar Traducció i Interpretació a la UAB, perquè des de sempre m’havien agradat molt les llengües. La primera feina important va ser la de professora d’anglès, i ara ja fa vuit anys que em dedico a l’ensenyament de català per a adults al Consorci per a la Normalització Lingüística.

M’entusiasma el món del cinema i tot el que tingui a veure amb el món audiovisual. He treballat revisant guions i subtítols per a la televisió catalana i he fet algunes audiodescripcions per a cecs. La música és una altra passió, així com el ball.”

Gemma Roura

De tres en tres

Tres verbos: entusiasmar, aprendre, mirar

Tres personajes: Leonard Cohen, Jim Jarmush, Pompeu Fabra

Tres momentos: el moment d’anar a viure a Barcelona, començar a dedicar-me a l’ensenyament, l’arribada de la primavera

Si me entienden en castellano, ¿de qué sirve aprender catalán?

El català, com totes les llengües, expressa una manera de viure, una manera de ser, de sentir, de pensar…

¿Qué es el Consorci per a la Normalització Lingüística?

És la manera més senzilla d’integrar-se en una societat tan complicada com la catalana. S’hi aprèn una llengua, una cultura…, i s’hi comparteixen experiències.

Aparte de dinero, ¿qué ganas con dar clases de catalán?

Fent classes guanyo la satisfacció de conèixer gent meravellosa i em dóna accés a mons diversos i interessants. Ensenyo i aprenc cada dia coses noves, i tot això no es paga amb diners.

Si no fueras profesora de catalán, ¿a qué te dedicarías?

Suposo que em dedicaria al món audiovisual, o al ball, o a alguna cosa creativa. De moment, però, estic molt a gust fent classes de català per a adults.

¿El catalán integra o separa?

Integra, sens dubte.